مبارزه با فساد از تغییر نگرش تا تأسیس نهاد و تورم فساد

مبارزه با فساد، نیازمند دو رکن اساسی است. یکی تغییر نگرش و دیگری تاسیس نهاد؛ اما تغییر نگرش در این میان، زیر ساخت و بنیاد تأسیس نهاد است و از اهمیت به مراتب بیشتر برخوردار است، تغییر نگرش جنبه نرمافزاری دارد و تاسیس نهاد جنبه سخت افزاری؛ ولی حکومتگران ما، مبادرت به تإسیس نهاد میکنند؛ اما از تغییر نگرش غافلاند. بنابراین تأسیس نهاد و سازمان برای مبارزه با فساد، به مثابه قالب، به تنهایی کارساز نیست و مشکلی را حل نخواهد کرد.

اگر حکومت سازمانی را ایجاد نماید و مرکزی را بنا نهد، لکن در آن منطق سازمانی را لحاظ نکند که الزاما منطق معطوف به تغییر در راستای هدف است، این خود مستلزم فربهتر شدن فساد است. به این ترتیب نهادسازی؛ بدون تخصصگرایی و حرفهایسازی سازمانی و با نگرشها و ملاحظات قومگرایانه، همان سیستم مدیریتی کهنه و منحط با دکوراسیون نو است نه چیز دیگر. ساختمانی؛ با مجموعهای از تجهیزات و لوازم و چند نفر حقوق بگیر، همین و بس. این تفکر و سیستم علیل و ناتوان است و قادر به مبارزه با فساد نیست، و خود تورم فساد را در پیدارد و بار اضافی را بر حکومت تحمیل میکند.
در یک نها تازه تاسیس که عهده دار مبارزه با یک معضل مثل فساد است، اگر بهجای افراد متخصص و کاردان و حرفهای اقوام و نزدیکان دولتمردان و حکومتگران اردشد، منصوب گردند که معمولا چنین میشود؛ و اگر برفرض محال هم افراد متخصص منصوب شوند؛ آنگاه، مقامات ارشد، اعمال نفوذ کنند، تا فرایند مدیریتی آنان را در راستای منافع قومی و باندی خود به گردش درآورند، نباید تردید کرد که این خود به متورم شدن فساد منجر خواهد شد. لذا ؛ مبارزه فساد، تنها با نهادسازی حل نمیشود، نهاد سازی و ایجاد سازمان شرط سالازم است، اما کافی نیست.
پس میبایست نگرش و تفکر دولتمردان، کارگزارن و تصمیمسازان ارشد مملکت، در قبال، دولت، ملت و حکومتداری، از بیان عوض شود، نگرش نوین و عدالتمحور و شایستهسالار بجای نگرش فرسوده قوم محور که سالیانی درازی است که ناکارآمدی خود را نشان داده است جایگزین گردد.
نگرش نوین، نگرش تخصص محور و مبتنی بر حقوق شهروندی است که در آن به صورت مطلق، نژاد، قوم، مذهب، زبان و رنگ دخالت ندارد. جهان مدرن با این سیستم اداره و مدیریت میشود، به این خاطر است که پیوسته در حالت بالندگی و شکوفایی است.
در کاندا وزیر دفاع یک سیک است. وزیر نهادهای دموکراتیک یک افغانیتبار است. در امریکا آقای اوباما، تبارش نیاز به توضیح ندارد، زلمی خلیل زاد از قندوز به امریکا می رود و پس از مدتی کوتاهی به عنوان سفیر قدرتمندترین کشور دنیا، در سازمان ملل و دیگر کشورها مقرر میشود. در فرانسه یک مراکشی تبار وزیر آموزش است. این تفکر تفکر مدن است تفکر مبتنی بر تخصص، شایستگی، حقوق شهروندی و عدالت.
برای مبارزه با فساد به چنین سیستمی نیاز است که بنیاد آن تغییر نگرش و تحول تفکر است. پس باید از قوم گرایی عبور کرد. تفکر ملی و تخصصگرایی و حقوق شهروندی را اصل قرار داد. میبایست تبعیض را به صورت مطلق از ذهن زدود و تمام اقدامات و اعمال را در عرصه مدیریت از وجود ویرانگر آن پالایش کرد. در غیر آن مبارزه با فساد پوچ و بلوف است با برداشتن یک گام به جلو و دو گام به عقب.

خلاصه متن گفتوگوی دیروز من با طلوع نیو